روش صحیح مصرف اشکال مختلف داروها

دکتر یسرا احمدپور
تخصص:دکتر داروساز

بی گمان اولین سوالی که پس از تهیه دارو از داروخانه برای همه ما مطرح می شود روش صحیح مصرف آن می باشد. پاسخ به این سوال زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم مصرف نادرست داروها  میتواند منجر به عدم بهبودی و درمان گردد. بنابراین روش صحیح مصرف داروها از ارکان اصلی درمان بیماری ها و پیشگیری از بروز بیماری های ثانویه می باشد. در این مجال تلاش بر این است که مخاطبان عزیز تا حدودی با روش های مصرف متداول ترین اشکال دارویی آشنا گردیده و گامی هر چند کوچک در جهت بهبود روند درمان برداشته شود:

1)   قطره چشمی(Ophthalmic or Eye Drops):

توانایی چشم در نگهداری مایعات از 10 (در هنگام پلک زدن) تا 30 میکرولیتر متغیر بوده و حجم هر قطره حدود 50 میکرولیتر می باشد. پس ریختن بیش از یک قطره به صورت همزمان در چشم منطقی به نظر نمیرسد. با رانده شدن مازاد قطره از چشم و خروج تدریجی آن از طریق کیسه اشک و ورود به مجرای بینی- اشکی، پس از 5 دقیقه تقریبا کل دارو از سطح چشم خارج می شود. بنابراین در صورت استفاده از چند قطره به صورت هم زمان بایستی فاصله زمانی حداقل پنج دقیقه رعایت شود.

نحوه مصرف:

       دست ها را با آب و صابون بشویید.

       چنانچه ترشحی در چشم وجود دارد، آن را به آرامی پاک کنید. برای این کار از یک پنبه مرطوب استفاده نموده و از گوشه داخل چشم به سمت خارج حرکت کنید.

       سر در حالت نشسته و یا خوابیده به عقب خم شود.

       با کمک انگشتان پلک پایین را به سمت پایین بکشید و از بیمار بخواهید به سمت بالا نگاه کند

       قطره را در قسمت پایین چشم بریزید و از ریختن آن روی قرنیه خودداری نمایید.

       حتی الامکان بیمار سعی کند تا 30 ثانیه پلک نزند و تا یک دقیقه وضعیت خود را تغییر ندهد.

       از بیمار بخواهید به مدت 3 تا 5 دقیقه بر روی کیسه اشکی به منظور به تعویق افتادن خروج دارو  به آرامی فشار وارد نماید.

در مورد کودکان و افرادی که نمیتوانند چشم خود را باز نگه دارند، بهتر است صورت را کمی در جهت مخالف چشم بچرخانید، قطره را در گوشه داخلی چشم بریزید. با باز شدن چشم قطره در سطح آن گسترده خواهد شد.

 
 

 

 

2)   پماد چشمی (Ophthalmic or Eye Ointments):

       سر در حالت نشسته و یا خوابیده به عقب خم شود.

       با کمک انگشتان پلک پایین را به سمت پایین بکشید و از بیمار بخواهید به سمت بالا نگاه کند

       مقدار 0.5 تا 1 سانتیمتر از پماد را روی پشت پلک پایین و در طول آن بمالید.

       از بیمار بخواهید چشم خود را ببندد و در حالی که پلک پایین را مالش می دهد چشم را در تمام جهات بچرخاند.

       مقادیر اضافی پماد که از چشم بیرون میزند را با دستمال تمیز پاک کنید.

فاصله تجویز دو پماد چشمی باید 10 دقیقه باشد. در صورت مصرف همزمان قطره و پماد، ابتدا قطره استفاده شود.

 

3)   قطره گوش(Ear or Otic Drops):

پیش از مصرف قطره های گوش بهتر است قطره را مدتی در دست نگه دارید نا دمای آن به دمای بدن نزدیک شود. مصرف قطره های سرد برای گوش می تواند دردناک باشد.

نحوه مصرف:

       بایستی بیمار به پهلو دراز بکشد.

       اگر بیمار زیر سه سال دارد بایستی گوش را به سمت پایین و عقب،  و بالای سه سال به سمت بالا و عقب بکشید. با این کار مسیر مجرای گوش مستقیم شده و قطره به قسمت های عمیق تر نفوذ می نماید.

      

 
 


بعد از ریختن قطره بیمار باید حدود 15 دقیقه ثابت بوده و تغییر وضعیت ندهد.

 

 

 

4)   قطره بینی(Nasal Drops):

از آنجا که مخاط بینی دارای عروق فراوانی است، دارو به راحتی جذب شده و به جریان خون وارد می شود. بنابراین از مصرف قطره های بینی بیش از مقدار تجویز شده اجتناب نمایید.

نحوه مصرف:

       ابتدا با انجام بازدم قوی بینی خود را تمیز کنید.

       بیمار به نحوی دراز بکشد که سر کاملا رو به پایین قرار گیرد.

       پس از ریختن قطره بیمار سر را به دو طرف بگرداند تا دارو کاملا پخش شود.

       بیمار به مدت 2-3 دقیقه تغییر وضعیت ندهد و محتویات بینی را تخلیه نکند.

 

 
 

 

 

 

 

5)   اسپری های تنفسی (Aerosol):

آئروسل ها را بایستی دور از حرارت نگهداری کرده و از سوراخ کردن و ضربه زدن به آنها اجتناب نمود.

نحوه مصرف:

       ابتدا آئروسل را به خوبی تکان دهید.

       بیمار یک دم و بازدم عمیق انجام دهد.

       مجددا یک دم عمیق انجام داده و و همزمان بر روی آئروسل فشار آورده تا ماده موثره خارج شود و همچنان تا جای ممکن به دم ادامه دهد. بهتر است فشار دادن آئروسل هنگام نیمه دوم دم انجام گیرد زیرا در این حالت راههای هوایی به علت ورود جریان هوا کاملا باز شده اند.

       بیمار به مدت 10 الی 15 ثانیه نفس خود را حبس کرده سپس بازدم انجام دهد.

       در صورت نیاز به تکرار مصرف، حداقل فاصله 1 تا 2 دقیقه رعایت شود.

 

6)   شیاف ها (Suppositories):

شیاف ها در دمای بدن ذوب شده و داروی خود را آزاد می کنند. بهتر است شیاف را در یخچال نگهداری کنیم.

نحوه مصرف:

از دستکش استفاده نمایید. در صورتی که شیاف کاملا سفت نیست آن را در یخچال و اگر پوشش آن را باز نموده اید در آب سرد قرار دهید. شیاف را با آب مرطوب کرده و به آرامی وارد رکتوم نمایید. شیاف بایستی در پشت اسفنکتر رکتوم قرار گیرد. عدم ورود شیاف به میزان کافی باعث ایجاد ناراحتی برای بیمار و افزایش احتمال خروج شیاف می گردد. به مدت 15 دقیقه به پهلو بخوابید.