نظرات

سو هاضمه عملکردی/عصبی

نام انگلیسی:Functional dyspepsia

سوء هاضمه عملکردی

   

سوء هاضمه عملکردی، یک اصطلاح پزشکی است که در شرایطی که معده درد یا احساس درد و ناراحتی در قسمت بالای شکم رخ دهد (نزدیک دنده ها)، به کار می رود. این بیماری اغلب طی زمان برگشت پذیر است و علت ایجاد آن در بیشتر بیماران قابل تشخیص نیست. در این مقاله با نشانه ها، آزمایش ها و راه های درمان این بیماری در بزرگسالان آشنا می شویم.

علائم سوء هاضمه عملکردی:

- شایع ترین علائم بیماری شامل موارد زیر است:

• معده درد 

• ناراحتی یا درد شکم

• نفخ

• احساس سیری و پری شکم بلافاصله پس از صرف غذا

بعضی از افراد همچنین ممکن است علائمی مانند تهوع، استفراغ، کاهش اشتها و یا کاهش وزن را تجربه کنند.

چه زمانی به درمان نیاز داریم؟

- در صورت داشتن یکی از علائم زیر به پزشک مراجعه کنید:

• استفراغ مداوم

• بالا آوردن خون

• کاهش وزن یا کاهش اشتها

• مدفوع خونی، تیره رنگ یا قیر مانند

• بلع مشکل یا دردناک

  دلایل ایجاد سوء هاضمه عملکردی:

معمولا علت ایجاد بیماری مشخص نیست. با این حال محققان چندین فاکتور را موثر می دانند:

مشکلات عصبی یا حرکتی

پروسه هضم غذا حاصل عملکرد عصب ها و ماهیچه های مسیر گوارشی است. بروز هر مشکلی در این سیستم می تواند باعث کند و آهسته شدن تخلیه معده شود که این پدیده می تواند باعث ایجاد حالت تهوع، استفراغ، نفخ و سیری زودرس بلافاصله پس از صرف غذا شود. با این حال تخلیه آهسته معده در همه افراد به معنی ابتلا به سوء هاضمه عملکردی نیست.

حساسیت منجر به درد

در حالت طبیعی، هنگام صرف غذا معده کشیده می شود تا بتواند غذای بیشتری در خود جای دهد. اما برخی افراد به این کشیده شدن حساس بوده و احساس درد می کنند. علت ایجاد این پدیده مشخص نیست. 

عفونت

اچ. پیلوری        (H. Pylori) یک باکتری ایجاد کننده عفونت معده است که می تواند منجر به بروز التهاب یا زخم معده شود. ممکن است بین عفونت اچ. پیلوری و التهاب معده ارتباط وجود داشته باشد. با این حال همه افراد مبتلا به اچ. پیلوری از سوء هاضمه عملکردی رنج نمی برند.

سوء هاضمه عملکردی گاهی با التهاب گوارشی ناشی از عفونت های باکتریایی یا ویروسی آغاز می شود و ممکن است تا مدت ها بعد از بهبود عفونت ادامه پیدا کند. این امر شاید به دلیل تغییر در فلور نرمال دستگاه گوارش رخ دهد.

فاکتورهای اجتماعی و روانی

افراد مبتلا به سوء هاضمه عملکردی اغلب از مشکلات روانی از قبیل اضطراب و یا افسردگی رنج می برند. درمان اضطراب و افسردگی می تواند علائم درد شکمی را بهبود ببخشد.

تشخیص سوء هاضمه عملکردی 

به منظور ارزیابی این مسئله که علت علائم بیماری شما مربوط به سوء هاضمه عملکردی است یا خیر، پزشک علاوه بر معاینه پرسش هایی را مطرح می کند. این پرسش ها شامل موارد زیر است:

• درد در هنگام گرسنگی بیشتر می شود یا کمتر؟

• آیا درد در هنگام انجام حرکت های خاص یا فشردن بخش های خاصی از شکم، شدیدتر می شود؟

• آیا داروهای ضد درد مانند آسپرین، بروفن یا ناپروکسن مصرف میکنید؟ آیا سابقه زخم گوارشی دارید؟

• آیا سوزش سر دل دارید؟ (احساس سوزش بالا رونده زیر جناغ سینه)

• آیا احساس درد شدید در قسمت راست و بالا و یا میانه شکم دارید؟ آیا درد به پشت یا بین شانه ها کشیده می شود؟ آیا این علائم به صورت مکرر به همراه استفراغ، تعریق و احساس بی قراری بروز می کند؟

• آیا اخیرا دچار اسهال و یا یبوست شده اید؟

• آیا اخیرا کاهش وزن ناخواسته داشته اید؟ استفراغ یا بلع دشوار چطور؟

• آیا در خانواده شما سابقه سرطان معده وجود دارد؟

 

آزمایش های توصیه شده

- هنوز بهترین راه تشخیصی سوء هاضمه عملکردی کاملا مشخص نیست. برخی پزشکان مسیر زیر را توصیه می کنند:

• اگر ۶۰ سال به بالا دارید و دارای علائم شدید مانند استفراغ مکرر، کاهش وزن ناخواسته و یا بلع دشوار هستید، ممکن است به اندوسکوپی نیاز داشته باشید. این روش به پزشک شما اجازه می دهد تا درون مری، معده و قسمت بالای روده را بررسی نماید.

• اگر زیر ۶۰ سال دارید و علائم شما جدی نیستند و یا سابقه سرطان معده در خانواده ندارید، ممکن است آزمایشاتی مانند آزمایش تنفسی، خون و مدفوع برای شما جهت تشخیص احتمالی اچ. پیلوری تجویز شود.

اگر علائم شما طی ۴ تا ۸ هفته بهبود پیدا نکرد و یا بدتر شد، پزشک ممکن است درخواست آزمایش های بیشتر مانند اندوسکوپی را بدهد.

درمان سوء هاضمه عملکردی 

درک شرایط

- تشخیص بیماری سوء هاضمه عملکردی ممکن است در برخی از بیماران باعث آسودگی خاطر شده و در برخی دیگر ایجاد وحشت کند. مهم است که بدانید درد شما عصبی یا تلقینی نیست. اگر سوال یا نگرانی در خصوص علائم و درمان بیماری خود دارید، با پزشک خود مشورت کنید.

اگر از مشکلات روانی از قبیل اضطراب و یا افسردگی رنج می برید ممکن است پزشک، به شما توصیه کند با یک متخصص سلامت روان مشاوره نمایید( از قبیل مددکار اجتماعی، روانپزشک ویا مشاور). بهبود شرایط روحی و روانی می تواند به شما کمک کند تا احساس بهتری داشته باشید.

رژیم غذایی 

برخی افراد با تغییر رژیم غذایی درد کمتری را تجربه می کنند. این رژیم می تواند شامل موارد زیر باشد:

- اجتناب از مصرف غذاهای چرب( به علت کاهش سرعت تخلیه معده)

- مصرف تعداد وعده غذایی بیشتر با حجم کمتر. به عنوان مثال صرف پنج یا شش وعده کم حجم به جای سه وعده غذای حجیم.

- خودداری از مصرف غذاهایی که احساس ناخوشایند در شما ایجاد می کنند. البته بدون مشورت با پزشک، گروه های غذایی را از برنامه خود حذف نکنید.

- اجتناب از مصرف زیاد الکل.

اگر در خصوص برنامه غذایی خود و باید ها و نبایدهای آن سوالی دارید با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت نمایید.

داروهای کاهنده اسید معده

بعضی از افراد پس از مصرف داروهای کاهنده اسید معده احساس بهتری پیدا می کنند.  این داروها شامل:

- داروهای مهار کننده پمپ پروتون (PPIs): رایج ترین داروهای مورد استفاده برای بهبود درد هستند شامل: امپرازول، اس امپرازول، لانزوپرازول، پنتوپرازول، رابپرازول و ...

- مسدودکننده های گیرنده هیستامین نیز می توانند در برخی از افراد موثر باشند. مثال های این دسته شامل فاموتیدین، سایمتیدین و نیزاتیدین می باشد.

- ضد اسیدها مانند آلومینیوم ام جی اس معمولا در بیماران با سوء هاضمه عملکردی موثر نمی باشند.

درمان اچ. پیلوری 

اگر زخم معده دارید و برای شما اچ. پیلوری تشخیص داده شده است، درمان آن می تواند به کاهش علائم سوء هاضمه عملکردی کمک کند. اگر جواب آزمایش اچ. پیلوری شما مثبت است با پزشک خود در خصوص نیاز به درمان مشورت کنید.

داروهای مسکن

مصرف دوز پایین داروی ضد افسردگی حتی اگر مبتلا به افسردگی نباشید، می تواند به کاهش علائم بیماری شما کمک کند. از متداول ترین داروهای مورد استفاده در این زمینه، ضد افسردگی های سه حلقه ای هستند. مکانیزم عمل آنها هنوز مشخص نیست ولی به نظر می رسد در دوز پایین باعث بهبود درد می شوند. این دوز از دارو کمتر از مقداری است که برای درمان افسردگی مورد نیاز است.

ضد افسردگی های رایج جهت بهبود درد شامل آمی تریپتیلین و دزیپرامین می باشد. بسیاری از افراد در ابتدای مصرف این داروها احساس خستگی دارند. البته این احساس خستگی همیشه یک عارضه جانبی ناخوشایند محسوب نمی شود! زیرا مصرف شبانه دارو می تواند باعث بهبود خواب شود. تجویز این داروها با دوز پایین شروع و به تدریج دوز افزایش می یابد. ممکن است چند هفته زمان ببرد تا دارو اثر درمانی خود را بگذارد.

ضد درد هایی مانند آسپرین، بروفن و ناپروکسن، معمولا موثر نبوده، حتی می توانند باعث بدتر شدن درد معده شوند.

ضد دردهایی مانند کدئین و اکسی کدون، معمولا در طولانی مدت توصیه نمی شوند. زیرا دارای عوارض جانبی مانند یبوست بوده و ایجاد وابستگی می کنند.

داروهای مکمل و جایگزین

درمان های دارویی مکمل و جایگزین زیادی برای بهبود سوء هاضمه عملکردی تبلیغ می شوند. به عنوان مثال درمان های شامل نعناع و زیره. در هر حال تا کنون مطالعات علمی کافی در خصوص این درمان ها انجام نشده است و مشخص نیست که این درمان ها تا چه اندازه ایمن و موثر هستند.

از کجا می توانم اطلاعات بیشتری کسب کنم؟

بهترین منبع اطلاعات در خصوص سوالات و نگرانی های شما در زمینه بیماری، پزشک و مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت می باشند.

 

 

منبع:uptodate 

منابع: